Artikel: Deventer, middeleeuwse trots aan de IJssel

 
(Klik op de afbeeldingen om de pagina in het groot te bekijken. Of scroll naar beneden voor de volledige tekst. Let wel, het is de platte tekst van een print-artikel en daardoor minder prettig lezen als online stuk.)

Magazine: Stadsleven
Type: artikel
Periode: september 2006
Schrijver: Diana den Held
Fotograaf: Mariëlle Verhoef

-

Lees hieronder de volledige tekst:  

[intro]

Deventer is een van de oudste steden van Nederland en dat houden de inwoners met liefde in ere. De laatste 40 jaar zijn honderden monumenten gerestaureerd, de stad draagt met trots haar geschiedenis uit. Overal waar je kijkt schitteren de details je tegemoet, van de straatklinkers tot de deurknoppen, van gevels tot reclamedragers. Alles ademt een rijk verleden. Zelfs in het café-restaurant waar we schuilen voor een overtrekkende regenbui prijkt, wanneer we van onze koffie opkijken, een prachtig gerenoveerd16e eeuws plafond boven ons hoofd.

Het Bergkwartier

Als je op het bekendste plein van de stad staat, de Brink – het vroegere én huidige handelshart van de stad – en met je gezicht naar de Waag kijkt, loop je zó via een van de smalle straatjes aan je linkerhand het Bergkwartier in. Langs kleurrijke gevels en opvallend versierde deuren lopen we omhoog naar de Bergkerk, een romaanse basiliek uit de 12e eeuw, die al even vol details en kleine grapjes zit als de rest van de binnenstad. De glas-in-lood ramen zijn bijvoorbeeld van gewoon, ongekleurd glas dat is beschreven met Engelstalige gedichten en vanuit het gewelf kijken gekke gezichtjes op je neer. Er staan geen kerkbankjes, want de kerk is tegenwoordig ingericht als expositieruimte; moderne kunstwerken worden omringd door indrukwekkende 13e en 16e eeuwse fresco’s.

[inzetje]

Stokvis

Het Bergkwartier dankt zijn naam aan de Hanze, het verbond van Duitse en Noord-Europese handelssteden dat in de middeleeuwen het monopolie had op de handel naar de Oost- en Noordzee. Vis was het meest gegeten volksvoedsel in die tijd en de vaart op Noorwegen en Zweden was daarvoor het belangrijkst. De gedroogde kabeljauw werd via Bergen naar Deventer gevaren en op de Brink verhandeld. Nog steeds heet Deventer tijdens carnaval daarom: Stokvissengat. Het Bergvaardersgilde was van grote invloed op de stad. Niet alleen op bestuurlijk niveau, maar ook in kleur en symboliek zie je veel van de Scandinavische invloeden nog terug.

Uithangborden met karakter

Het is een verademing om door deze stad te lopen, zónder ergernis over mooie pandjes die verborgen zijn achter uniforme plastic winkelpuien. Wat veel steden verzuchten, zoals Amsterdam en Apeldoorn, is Deventer gelukt. Over alle reclamedragers lijkt te worden nagedacht en niet alleen het karakter van de stad wordt op deze manier benadrukt. Ook de winkelier of ondernemer heeft meer van zichzelf in de op maat gemaakte uithangborden kunnen leggen. Net zoals de ambachtslieden vroeger deden, door een attribuut uit hun ambacht aan de buitenmuur te hangen, ten teken dat zij zich daar gevestigd hadden.

De een houdt het simpel, met een eenvoudig handgeschilderd gietijzeren bord aan gekruld smeedwerk, de ander maakt er een waar kunstwerk van. Elke uiting geeft een duidelijk beeld van de identiteit van de eigenaar, zonder te vervallen in standaard-formaat lichtbakken of verstopte schoonheid.

Straten vol symboliek

Pas als je enige tijd rondkijkt in deze stad begin je te ontdekken hoe probleemloos moderne en middeleeuwse vormgeving in elkaar overgaan. We belanden bijvoorbeeld in de Assenstraat, een van de oudste straten van de stad, waar na de beroemde oude herberg ‘die Köln’ of het ‘Regenvercken’ ons oog valt op een bijzonder snijraam boven de deur op nr 79. “Die is apart,” zeggen de fotografe en ik tegen elkaar, “het lijkt wel carnaval. Wat veel details! Echt een zoekplaatje.”

Pas later komen we tot de ontdekking dat dit een kunstwerk is uit de 20e eeuw, gemaakt naar aanleiding van de aanslag op de Rainbow Warrior van Greenpeace. De kunstenaar verbeeldt in de vorm van een totem de verbondenheid van lucht, land en water en heeft het de titel “Gevaarlijke stoffen” gegeven.

Bij de renovatie van de stad is door de architecten en kunstenaars, vaak met een knipoog, overeenkomst gezocht met de eerder bouw- en kunstvormen. Op nieuwbouwgevels tref je daarom ‘moderne’ gevelstenen met mythische figuren, spreuken en ornamenten die verwijzen naar de vroegere bestemming van het pand of de locatie. Gewaagd idee, maar bijzonder goed gelukt!

–BIJSCHRIFTEN–

Foto papegaai (deur):
In het pand op nr 19 in de Bergstraat was vroeger een herberg met brouwerij gevestigd. De papegaai verwijst naar het ‘papegaaischieten’ rond Pinksteren: hierbij werd door de schutterij een houten vogel op een paal bevestigd om hun schutterskunsten te tonen.

Foto lantaarn 9 (gevel):
Oude gaslantaarns zijn geschikt gemaakt voor elektrische verlichting en benadrukken de middeleeuwse sfeer van de binnenstad.

Foto gezichtje (kerk) – kan zonder bijschrift, anders:
Opvallende details in het gewelf van de Bergkerk.

Foto symmetrisch raam (deur):
Middeleeuws? Jugendstil? Helemaal niet! In het snijwerk vind je de tekst “E pericoloso sporcare”: Het is gevaarlijk om te vervuilen.

Foto plafond kerk (kerk):
Scandinavische kleuren en motieven: de invloed van de Bergvaarders.

Foto fresco (kerk):
Op de achtergrond een reusachtig 15e eeuws fresco met de tien geboden. Aan de andere zijde bevindt zich een afbeelding van de ‘boom van Jesse’, de stamboom van Christus.

Foto Deventer Koek (bord en gevel) – kan zonder bijschrift, anders:
Bussink op de Brink nr 84: Echte Deventer Koek. De Deventenaren noemen het ‘het Koekhuisje’.

Foto fazant (bord) – kan zonder bijschrift, anders:
Achter de Waag op nr 60, prijst de poelier zijn waar op eigen wijze aan.

Foto de was (bord):
Een pand uit 1902 en 1652 staan gebroederlijk naast elkaar in de Graven, de vroegere stadsgracht. Op nr 20 wordt textiel geverfd.

Foto kunstzinnige deur (deur):
Naast de ‘gekroonde stokvis’ op nr 42 in de Noordenbergstraat, bevindt zich een snijraam dat een apocalyptische engel afbeeldt. Bedoeld om bezoekers met boze bedoelingen af te schrikken.

Foto nepbloemen (deur):
In de Rijkmanstraat woonden in de 15e en 16e eeuw veel Bergenvaarders. Het pakhuis op nr 13, t.o. de vrijmetselaarsloge, wordt tegenwoordig bewoond door een psychotherapeut.

Foto doodlopende straat (gevel):
De St. Jansstraat heette vroeger ‘De halve Kous’. Wie de straat inloopt ‘keert’, zoals de tekst op de gevel omschrijft, ‘weer om’, want het is een doodlopend straatje.

Meer informatie?
VVV Deventer

-

Meer artikelen voor Stadsleven