Artikel: Feng Shui na de hype

In 2008 werd ik door uitgever mediamij, vanwege mijn voorliefde voor geschiedenis, mythologie, religie, symboliek én wonen gevraagd om een artikel te schrijven over Feng Shui. Tegen een ‘gebruiksaanwijzing’ zou ik hartgrondig “Nee!” gezegd hebben, maar voor een hoofdartikel in de vorm van een nuchtere, westerse beschouwing is natuurlijk best wat te zeggen.

Helaas wisselde het magazine tijdens het schrijven van hoofdredacteur. Bij het presenteren van mijn eerste bevindingen was de reactie “ik hou wel van zweverig, ik vind ook dat de voorbeelden nog ontbreken”. (…) 5 versies verder lag er een tekst waar zowel ik als de nieuwe hoofdredactrice mee verder wilden. Het eindresultaat (pdf 20,1 MB) is hier te vinden.

Omdat ik natuurlijk zelf de eerste versie leuker vond, want meer inhoudelijk, zet ik die hieronder neer. Beide teksten zijn prima, in de laatste versie staan zelfs ook weer dingen die ik eerder nog niet gevonden had.

Magazine: Welke Slaapkamers
Type: artikel
Periode: maart 2008
Schrijver: Diana den Held

-

Feng shui na de hype

In de jaren negentig werd de Nederlandse interieurwereld ineens overspoeld met een Aziatisch fenomeen: Feng Shui. Er ontstond een nieuwe visie op woninginrichting die de vorm van een hype aannam: tot in de Xenos lagen de achthoekige spiegeltjes en je kon geen tuin binnenlopen zonder te struikelen over een enorme boeddha.

Nu het stof gedaald is, wordt het tijd eens te kijken wat Feng Shui nou werkelijk te bieden heeft. En wat blijkt… de gedachten over Ch’i veroveren opnieuw de Hollandse harten. Reden om eens op zoek te gaan naar een Westerse toepassing van deze oude Aziatische denkwijze.

Wat is Feng Shui?

Feng Shui kan worden gezien als de kunst om omstandigheden te beïnvloeden. Beoefenaars geloven dat ze door in harmonie te leven met hun omgeving hun kansen op geluk, rijkdom en een goede gezondheid kunnen versterken.

Daarbij moet direct gezegd worden dat geen enkele Feng Shui Meester een voorwerp in een huis zal (ver)plaatsen en dan zal roepen dat alles in het leven gegarandeerd verandert. In de Chinese filosofie wordt uitgegaan van 3 vormen van geluk: het ‘hemelgeluk’ (dat wij ‘lot’ zouden noemen) ‘mensheid geluk’ (dat is de invloed die iedere persoon zelf op zijn of haar leven heeft) en ‘aardegeluk’: de invloed van onze omgeving. Alleen op deze laatste vorm, aardegeluk, is Feng Shui van toepassing.

Een stukje geschiedenis

Voor de achtergronden van het hedendaagse Feng Shui moeten we terug naar de 5e eeuw voor Christus. De tijd waarin in Europa het Parthenon ontstaat en de Griekse beeldhouwkunst tot bloei komt. Aristoteles, Pythagoras en Plato maken de dienst uit in de Griekse wereld en in het Noord-Westen van het continent strijden de Kelten en Germanen om de macht. We bevinden ons in de IJzertijd en staan aan het begin van de intensivering van de landbouwcultuur.

Aan de andere kant van de wereld komen in deze periode een aantal stromingen in het Chinese denken samen. Allereerst is er het confucianisme, een traditie die teruggrijpt op de gedragsregels van de klassieke Oudheid. Rituelen, offers, orakels en ingewikkelde ceremonies zijn belangrijk voor de orde in de samenleving en de cyclus van het jaar. Voorouders worden, ook in onze tijd nog, vereerd met indrukwekkende plechtigheden waarin gebruiksvoorwerpen als kleding, geld, voedsel en miniatuur-huizen worden geofferd om hun bestaan in het hiernamaals te veraangenamen.

Tegelijk is daar het taoïsme, dat zich sterk afkeert van de -zoals de Tao-meesters het noemen- menselijke regelzucht en boekenwijsheid van het Confucianisme. De Tao schrijft voor dat de wereld juist niet geordend moet worden: zij is dat al, als je haar maar met rust laat. “De ware weg naar geluk is te leven in eenvoud en harmonie met de natuur.”

Beoefenaars van het taoïsme bereiken hun geestelijke bevrijding door de ervaring van ‘de eenheid van alle dingen’ (iets dat we veel later in Nederland door Spinzo zullen horen zeggen). De Tao Te Jing, het boek van de weg en de deugd, is het bekendste werk uit deze stroming.

Pas in de derde eeuw voor Christus ontstaat het eerste Chinese keizerrijk. In diezelfde tijd brengt Zou Yan de Yin-Yang gedachte samen met de theorie van de 5 elementen. Los daarvan, maar in dezelfde periode, concludeerde men in Europa dat de wereld moest bestaan uit Aarde, Water, Vuur en Lucht.

Bron: onbekend.

Van boeddhisme is in deze periode nog geen sprake; deze filosofie komt uit India en wordt pas in een latere periode in de Chinese cultuur opgenomen. Centraal hierbij staat lichamelijk lijden om tot geestelijk inzicht te komen. Daarom worden de boeddhistische kloosters vaak hoog in de bergen gebouwd; pelgrims en monniken moeten eindeloos trappen lopen om hun doel te bereiken.

Het zal tot de 5e eeuw na Christus duren eer de mengvorm van zowel taoïsme, boeddhisme én confucianisme ontstaat die de Chinese levenshouding van nu kenmerkt.

De basisprincipes

Hoewel er binnen Feng Shui een aantal scholen zijn ontstaan met soms ingewikkelde systemen zijn er ook voor beginners enkele basisprincipes waar vrij eenvoudig en veilig mee te werken valt.

Yin en Yang

Vraag een willekeurige voorbijganger op straat naar de betekenis van Yin en Yang en hij of zij zal vertellen dat het iets te maken heeft met de balans tussen tegengestelde krachten. Positief en negatief, actief en passief, zwart en wit.

Yin en Yang geven de beweging in de natuur weer; een continue wisselwerking van krachten die samen in harmonie zijn. Een eenvoudig voorbeeld is de kringloop van de seizoenen: de voortdurende groei en afname van de invloed van de zon weerspiegelt zich in de planten en bomen die opbloeien en weer afsterven. Volgens het taoïsme is het de kunst om diezelfde balans zowel in het lichaam (middels Tai Ch’i) als de omgeving (met behulp van Feng Shui) te bereiken.

Een woning hoort volgens de Feng Shui-leer balans te vertonen tussen deze twee krachten en om als mens goed te functioneren is een klein beetje meer Yang dan Yin nodig. Yin is een stroperige, trage energie waarvan je bijvoorbeeld een overschot vindt op begraafplaatsen en in ziekenhuizen.

Het klinkt voor ons, nuchtere Hollanders, misschien een beetje overdreven, maar in China krijg je grote groepen mensen met geen stok een begraafplaats op als ze daar niet écht iets te doen hebben. Ze zijn bang voor de Yin die daar aanwezig is. Woont u naast een begraafplaats dan zal een Feng Shui-Meester u adviseren om de muur aan de kant van de begraafplaats rood te schilderen of een felle lamp tussen beide te plaatsen om de Yin-energie te absorberen en Yang te activeren.

Voor de slaapkamer moet echter wel een kanttekening worden gemaakt: een teveel aan actieve, stimulerende kracht (Yang-energie) zorgt ervoor dat u geen oog meer dicht doet. Het is verstandig om te letten op veranderingen in het slaapritme wanneer u uw slaapkamer volgens de Feng Shui-leer gaat aanpassen.

Trigrammen en het kompas

In het Westen is de Yin-Yang weergave volgens de I Tjing het meest bekend; hierin wordt de cyclus van verandering weergegeven in 8 trigrammen. Deze trigrammen worden verbonden met de windstreken en zijn opgebouwd uit 3 gebroken (yin) en/of rechte lijnen (yang). Aan elk trigram worden specifieke eigenschappen toegekend.

Feng Shui-experts gebruiken hiervoor een Pa Tzu-kompas en in sommige Feng Shuischolen een speciaal Luo Pan kompas. Er wordt dan een set ingewikkelde berekeningen op uw geboortejaar en dat van uw familieleden, plus de plattegrond van uw woning losgelaten. In dit artikel zullen we ons beperken tot meer algemene Feng Shui-adviezen.

Bron: Dancing Dragon

Ch’i

Ch’i is, net als warmte of geluid, onzichtbaar en valt het best te omschrijven als ‘levensenergie’. In India noemen ze het ‘Prana’, in Japan ‘Ki’. Volgens de Chinese leer kan Ch’i Yin of Yang eigenschappen hebben: wanneer in een woning een gezonde, vitale energie stroomt dan zal dit een positieve invloed hebben op de bewoner, terwijl een dode, vernietigende energie tegenslag brengt of zelfs ziekte en ongeluk.

Wanneer de elementen in evenwicht zijn en de Yin en Yang in goede harmonie stimuleert dat de stroom van goede Ch’i. Goede Ch’i maakt een zacht draaiende, wervelende beweging door alle ruimten. Ze gaat echter verloren of slaat om naar slechte energie als deze gedwongen wordt te snel te bewegen, stil komt te staan of in een rechte lijn wordt geforceerd.

Daarom zullen Feng Shui-Meesters bijvoorbeeld in een ruimte waar een raam en deur (of twee deuren) tegenover elkaar staan enkele obstakels aanbrengen; de energie vliegt bij wijze van spreke het raam uit. Te veel obstakels in de ruimte zullen de energie tot stilstand brengen, die moeten verwijderd worden.

Giftige pijlen

Met de verzamelnaam ‘giftige pijlen’ worden alle delen in en om de woning benoemd die een ongunstige energiestroom veroorzaken. Ronde vormen hebben de voorkeur in een Feng Shui-huis, omdat ze de natuurlijke stroom van positieve energie stimuleren.

Belangrijke gifpijlen zijn scherpe hoeken (van een tafel of muur bijvoorbeeld) en balken. Om deze ‘giftige’ energie tegen te gaan kunnen diverse technieken worden gebruikt, zoals blokkeren (met gordijnen, zonwering en kamerschermen) terugkaatsen (met spiegels, reflecterende voorwerpen of veren) en absorberen (met zacht materiaal).

Planken aan de muur zijn over het algemeen in de Feng Shui-scholen not done. Ze worden gezien als messen die snijden in de Ch’i. Kasten worden liever geplaatst mét deurtjes.

Tip:
Hoewel spiegels in de Feng Shui-leer veel worden toegepast, is het af te raden deze in de slaapkamer te gebruiken. Ze maken te veel energie los en kunnen daardoor hoofdpijn veroorzaken. Bovendien is het niet prettig om in een halfslaap te schrikken van uw eigen spiegelbeeld (u neemt uzelf dan allereerst waar als ‘een gedaante’ en het duurt even voordat u zichzelf herkent).

De 5 elementen

In de leer van Feng Shui worden alle dingen op aarde verdeeld in 5 elementen: aarde, water, vuur, hout en metaal. Eigenlijk zijn het 5 bewegingen van transformatie; de elementen nemen negatieve of positieve energie aan en zijn in een voortdurende cirkel van voeden en vernietigen met elkaar in balans.

Rood is natuurlijk vuur, geel aarde, groen hout, water zwart en metaal wit. De cirkel is de voedende richting. Water voedt hout etc. De ster is de vernietigende richting, metaal vernietigt hout – de bijl bijvoorbeeld, vuur vernietigt metaal etc.

Elk element is verbonden met een specifieke vorm, kleur en windrichting en kan in de ruimte in meer of minder mate aanwezig zijn. Verschillende symbolen kunnen worden gebruikt om de invloed van een element te verminderen of vermeerderen. Meer algemeen kan ook altijd een afbeelding of schilderij worden opgehangen waarin de elementen worden afgebeeld, zoals waterpartijen, bos en zon.

Element	Windrichting/ Seizoen	Symboliek	Planeet (westerse termen)	Kleur	Vorm	Suggestie	Getal 5 centrum
Hout	Oost Lente	Groei, macht, succes. Materiële welvaart.	Jupiter	Groen	Recht-hoek	Houten voorwerp, meubelen, panelen, zonwering. Planten, papier.	3, 4
Vuur	Zuid Zomer	Geluk. Sterke Yang-energie. Publieke erkenning.	Mars	Rood	Drie-hoek	Kaarsen. Open haard, lampen. Paard. Zon.	9
Aarde	ZW en NOBegin/Einde seizoen	Stabiliteit, veiligheid. Aandacht verzorging. ZuidWest voor romantiek.	Saturnus	Geel/ Bruin	Vier-kant	Kristallen, stenen. Gele bloemen. Aardewerk. Keramiek.	2, 8
Metaal	West Herfst	Geld. Energie, kracht. Welvaart, voorspoed.	Venus	Wit	Cirkel	Metalen meubelen, ornament, schilderij-lijst.	6,7
Water	Noord Winter	Vrede en rust. Carrière geluk.	Mercurius	Blauw/ Zwart	Golf	Vaas met bloemen. Vijver, Aquarium met vis. Schelp.	1

Uw persoonlijke element

Omdat iedere persoon, afhankelijk van zijn of haar geboortemoment, een van deze 5 elementen als dominante heeft kan het interessant zijn om te zien welk element dat van u is en of deze van invloed is op uw omgeving. Wanneer u bijvoorbeeld het element ‘metaal’ als dominant heeft, dan kan het zijn dat daardoor het element hout wat ondergesneeuwd raakt. U kunt dan in uw woning wat meer symboliek van dat element aanbrengen om een betere balans te bereiken. Bekijk hier het jaarelement dat bij uw geboortedatum hoort.

Tip:
Het element vuur vertegenwoordigt meestal een sterke Yang-energie, het kan u slapeloze nachten bezorgen. Verwijder overtollige vuursymboliek en/of breng meer watersymboliek aan in de ruimte. Een aquarium in een slaapkamer is echter meestal een slecht idee, hang liever een schilderij of foto op met een rustige waterpartij. Ook levende planten op de slaapkamer geven te veel Yang-energie.

Beschermers van de kompasrichtingen

Naast de elementen worden 4 belangrijke symbolen verbonden met de windrichtingen. Het zijn de 4 dierlijke beschermers, in oude westerse tradities worden dit wachters of guardians genoemd.

Zo hoort de Zwarte Schildpad (die staat voor steun van belangrijke mensen, geluk en bescherming) bij het Noorden. De Groene Draak, het toppunt van geluk, hoort bij het Oosten. Bij het Westen wordt de Witte Tijger geplaatst en bij het Zuiden de Rode Feniks.

Over de feniks wordt gezegd dat hij kansen op materieel geluk, luxe en comfort vergroot; vandaar dat er in Chinese huizen vaak zoveel vogelsymbolen te vinden zijn. De Witte Tijger moet met handschoentjes worden aangepakt: het dier is verbonden met Yin, een kracht die niet volledig ontkend moet worden, maar waar omzichtig mee moet worden omgesprongen. Het wordt niet verstandig gevonden de Witte Tijger tot leven te wekken.

Tip:
Volgens Feng Shui-experts is het symbool van de draak te sterk voor de slaapkamer. Het is het ultieme Yang-symbool en daardoor niet geschikt voor een plaats waar gerust wordt. U zou er zelfs agressief van kunnen worden.

Feng Shui toepassen

Om een goede Feng Shui in uw slaapkamer te veroorzaken is het belangrijk dat de Ch’i in uw slaapkamer rustig kan stromen. Heeft u grote raampartijen in de slaapkamer? Wees dan bedacht op een te sterke in- en uitstroom van energie en overweeg, als u problemen hebt met uw nachtrust, de stroming wat te temperen met gordijnen of zonwering. De zon is op z’n krachtigst rond het middaguur, probeer het gewoon eens uit: sluit de gordijnen een uurtje.

De plaats van het bed

Plaats nooit uw bed zo dat u recht tegenover de (tuin)deur slaapt, u ligt dan volop in de stroom van energie en het kan u een gevoel geven van vermoeidheid. Ditzelfde geldt voor grote ramen boven het bed. Plaats obstakels, zoals een bedbank of ladekast, om de snelle stroom van energie te temperen. Slaap evenmin met uw hoofd in tegengestelde richting van de deur; dit zal u een onrustig en onveilig gevoel geven.

De ideale positie is met uw gezicht richting de deur, maar niet direct in de deuropening. De kompasrichting is echter ook van belang: ligt uw slaapkamer op het zuiden van uw huis en slaapt u ook nog in de zuidelijke hoek van deze ruimte? Dan kan het zijn dat u te veel activerende energie op u af krijgt. Probeer e.e.a. te compenseren met voldoende watersymboliek of verbruik de vuur-energie door symbolen van het element te plaatsen die zich voedt met vuur: aarde.

Hou bovendien rekening met de ruimten om uw slaapkamer heen: slaapt u boven de keuken? Probeer er dan voor te zorgen dat het bed niet recht boven het fornuis staat: u ligt dan boven te sterke vuur(dus Yang)-energie. Slaap liever boven de wasbak of koelkast: deze worden geassocieerd met water.

Feng Shui in het Westen

Wie voor het eerst in aanraking komt met Feng Shui zal geneigd zijn om de adviezen letterlijk op te volgen en zich strikt te houden aan de voorbeelden, symbolen en associaties die worden gegeven.

Een aantal symbolen zijn universeel: iedereen kan wel uit de voeten met de positieve kracht van de zon, het is een sterk symbool dat in de Egyptische, Griekse, Romeinse en zelfs Scandinavische mythologie terugkomt en staat bijna altijd voor creatieve energie. In China was de zon een keizerlijk Yang-embleem.

Moeilijker wordt het, wanneer we in een westers huis moeten gaan werken met symbolen die sterk verbonden zijn met de Chinese cultuur. In de meeste woningen waar in de jaren negentig Feng Shui werd toegepast zijn deze symbolen weer verdwenen. Iets neerzetten dat geen enkele betekenis voor je heeft en waarvan je eigenlijk zelf niet begrijpt wat je er mee moet, vereist wel heel veel van je vertrouwen en inlevingsvermogen. Bovendien zijn sommige betekenissen in verschillende culturen écht verschillend.

De Chinese symbolen voor een lang leven bijvoorbeeld. Wij hebben niet bijzonder veel associaties bij pijnbomen of kraanvogels en een perzik was in de Westerse renaissancekunst symbool voor waarheid. (Tegenwoordig waarschijnlijk vooral voor dagcrème.) Bamboe is nog een graadje erger; in China staat het voor een lang leven, maar in Afrika wordt het vooral gebruikt voor besnijdenissen.

Met de vis als symbool voor succes en overvloed slaat u ook de plank mis; het is in Nederland een symbool dat sterk verbonden is met het Christendom en wordt gebruikt door mensen die willen aangeven dat ze bekeerd zijn.

Bij het toepassen van symbolen is het verstandig om bij uzelf te rade te gaan. Waarom zou u niet gewoon kiezen voor een rode roos of hart als u het wilt hebben over de liefde? Een vlinder voor transformatie of een klavertje vier, wanneer u geluk bedoelt?

Het symbool voor ‘dubbel geluk’ zegt in onze cultuur niet zo veel.

Inzetje:
Gesprek met Feng Shui Specialist Dick Evers

Dick Evers is directeur van Dick Evers Design Team en docent aan de kunstacademie. Hij geeft advies en lezingen over Feng Shui in Nederland en Duitsland en heeft diverse onderscheidingen ontvangen.

“Gelukkig zijn wij vér voor de hype begonnen met Feng Shui,” vertelt Dick Evers “Via een van mijn leerlingen kreeg ik jaren geleden een aantal boeken in handen, waarvan al snel bleek dat ze vol vertaalfouten stonden; ‘do’ moest in werkelijkheid ‘don’t’ zijn, dat soort dingen. Maar daarmee was er wel een begin. Al snel reisde ik op en neer naar Londen om het te leren van de oude Chinezen en moest ik de wereld afstropen naar informatie.

Het duurde een hele tijd eer ik zelf zag welke logica er achter bepaalde Feng Shui-technieken zit. Dat een ‘begin’ op het Zuid-Oosten heel simpel correspondeert met de opgaande zon, bijvoorbeeld. Heb je dat eenmaal te pakken dan kun je steeds meer op gevoel gaan doen.

In ons bedrijf merken we inderdaad dat er weer een nieuwe golf van enthousiastelingen op komst is. 4 jaar geleden was er ook even een opleving, maar dat was meer in de zakelijke hoek, nu is er opnieuw een verhoogde vraag van particulieren. Ik zou mensen die er mee bezig gaan willen aanraden om vooral goed te letten op de achtergrond van de schrijver van een Feng Shui-boek. De adviezen zijn vaak heel tegenstrijdig en soms merk je dat de technieken op basis van de kompasrichtingen veel te ver worden doorgetrokken. Ook daar is het belangrijk om je gevoel te blijven volgen.

Symboliek? Ja dat verschil in cultuur is er zeker. Daar komen mensen ook wel van terug na een tijdje. Hoewel we altijd merken dat men kalligrafie leuk vindt kun je symbolen niet generaliseren.

Zaken verdwijnen omdat mensen er niks mee hebben. Het is dan betekenisloos. Als iets anders beladen is in onze cultuur, dan moet je daar nuchter mee omgaan.”

Kleurgebruik

Ook bij het gebruik van kleuren moet rekening worden gehouden met cultuurverschillen. Zo is de kleur rood, die in Feng Shui als zeer gunstig gezien wordt (traditioneel trouwen Chinese bruidjes in het rood), in Nederland vooral bekend als alarmkleur. Te veel rood in een Hollands huis zal iemand onrustig maken.

Ook de kleur wit heeft een tegenstrijdige betekenis; in China wordt wit geassocieerd met rouw, terwijl het in het Westen meestal gekoppeld wordt aan zuiverheid. Associaties die een leven lang zijn opgebouwd zijn sterk, vermijd verwarring en houdt rekening met uw eigen cultuur.

Overeenkomsten met Westerse tradities

Buiten de varianten in symboliek verschilt de werkwijze in Feng Shui eigenlijk niet eens zo heel veel van de oude Westerse tradities. Het werken met kompasrichtingen en elementen, zoals in de Feng Shui gebruikelijk is, is dichterbij dan we denken!

De Egyptische graven en tempels werden ook volgens speciale (kosmische) patronen opgesteld, net als bouwwerken uit de steentijd, zoals Stonehenge. Zelfs onze Nederlandse hunebedden staan bijna allemaal van Oost naar West gericht – de richtingen van zonsop- en zonsondergang – en hebben hun ingang op het Zuiden – waar de zon op het hoogste punt is. Deze bouwrichting vinden we ook terug bij kerken en kathedralen.

Minder herkenbaar is dat religieus-filosofische voorschriften wel degelijk werden toegepast bij woningen. We vinden ze nog bij de Romeinen (die een genius loci hadden) maar zelfs in de katholieke leer zijn plaatsbepaling te vinden voor religieuze voorwerpen in de woning.

Ook het werken met elementen is in onze culturen niet vreemd. In het westen is lang gedacht dat alle dingen in de wereld waren opgebouwd uit ‘de’ elementen aarde, water, vuur en lucht. In ons taalgebruik vind je ze nog terug: ‘een vurige speech houden’, ‘met de voeten in de klei staan’ of ‘iets in de lucht voelen hangen’.

Inzetje:
De boeddha voorbij

Om Feng Shui in uw huis toe te passen hoeft u geen boeddhist of taoïst te zijn. Het dagelijks beoefenen van (Zen-)meditatie is ook geen vereiste. En het neerzetten van een levensgrote boeddha in de gang is geen zaak van leven of dood. (Hoewel het aanraken van het oor van de Boeddha staat voor welvaart, u kunt er uw voordeel mee doen.)

Met de huidige roep om meer aandacht voor het vrouwelijk principe is de populariteit van een andere figuur sterk gestegen: Kwan Yin (ook wel geschreven als Guan Yin), de dame in het wit. Aan haar worden veel eigenschappen toegekend die overeenkomsten vertonen met Maria.

Bron: wikimedia

Net als Maria is Kwan Yin eigenlijk geen god maar een heilige. In het Boeddhisme: een bodhisattva; dit zijn stervelingen die verlicht zijn maar hier op aarde blijven om iedereen de goede weg te wijzen. Wie de hulp van Kwan Yin inroept slaat twee vliegen in een klap: u wordt zelf geholpen én u helpt Kwan Yin haar taak te verrichten. Zij is namelijk de heilige van compassie en mededogen.