Auteursrecht van webteksten

Ik heb er eigenlijk weinig last van. Zelden worden mijn teksten ongevraagd gebruikt. Maar met de stijgende financiële belangen bij webcopy zie ik de discussie over auteursrecht (copyright) weer oplaaien.

Hoe zit het nou precies met die auteursrechten?

In het kort: overnemen van stukken tekst is niet toegestaan. Die regel geldt automatisch, er hoeft geen copyright-regeltje bij te staan, ‘all rights reserved’, ‘alle rechten voorbehouden’ of iets van die strekking.

Wie iets schrijft, krijgt automatisch het auteursrecht (behalve als je in loondienst voor een baas schrijft, dan krijgt die de auteursrechten). De tekst wordt wettelijk gezien als eigendom, ongevraagd gebruiken is diefstal, er staat zelfs gevangenisstraf op.

Er moet dus altijd toestemming worden gevraagd om iets over te nemen. Daarbij moet de naam van de schrijver (of het medium, bij loondienst-schrijvers) worden vermeld. Een auteursrechtelijk werk mag ook niet zomaar worden ‘aangepast’ (persoonlijkheidsrecht).

Illegale publicatie leidt tot een factuur van minimaal 3x het honorarium. Weglaten van de auteursnaam: minimaal 1x het honorarium. Misvorming van een tekst: idem. Betaal je niet, dan kan een rechtzaak volgen. En hierbij kunnen de kosten fors oplopen, want een auteur mag bijvoorbeeld smartegeld eisen.

De rechten bij schrijven in opdracht 

Wanneer een freelance schrijver in opdracht werkt, dan is dat een tekst voor éénmalig gebruik. Is het de bedoeling dat dezelfde tekst op meerdere plekken wordt toegepast (bijvoorbeeld in verschillende media) dan wordt dat schriftelijk vastgelegd in een licentie (én begroot).

Bij hergebruik is een vergoeding van 50% heel normaal. Wat niet is omschreven valt buiten de licentie, ofwel: je moet dan als opdrachtgever gewoon weer om toestemming vragen.

Tip: leg de periode duidelijk vast, dan kunnen er geen misverstanden over ontstaan. Omschrijf wát, in welk medium, tegen welke vergoeding, gedurende die periode kan worden gebruikt.

Auteursrechten van nieuwsberichten

Op nieuws zit geen copyright, wél op hoe e.e.a. geformuleerd is. Je mag dus wel het onderwerp overnemen en zelf een stuk in eigen woorden schrijven, maar niet de tekst kopiëren. Er wordt ook van je verwacht dat je de nieuwsbron meldt.

Gebruik en rechten van online teksten

Een tekst die online staat (of per RSS-feed bij je binnenkomt) kan makkelijk worden geknipt en geplakt. Dat gebeurt ook vaak. Maar het mag in de meeste gevallen dus niet zomaar.

Je kunt (als je én de tekst kopieert én de naam van de schrijver niet vermeldt) minimaal een factuur van 4x het honorarium verwachten. Werk van een ander onder je eigen naam plaatsen heet plagiaat (= diefstal).

Mag er dan helemaal niks? Jawel… Je mág iemand citeren, maar dan alleen een klein stukje van de tekst gebruiken. Het moet dan echt gaan om een citaat: een aankondiging, beoordeling, bespreking, etc. Verwijs duidelijk door: meld de auteur, titel, url én datum.

Alleen bij schrijvers die uitdrukkelijk melden dat je hun teksten wél mag gebruiken kun je zomaar teksten overnemen. Zij gebruiken dan termen als Creative Commons of Copyleft.

Overigens vervalt het auteursrecht 70 jaar na het overlijden van de maker (mits de rechten niet overgaan op de erfgenamen, altijd even checken).

Ongevraagd hergebruik door de opdrachtgever 

Veel (kleinere) opdrachtgevers zijn niet goed op de hoogte van het auteursrecht. Er is meestal geen sprake van kwade wil, maar van de gedachte: ‘het is betaald, dus het is van mij’. Zo belandt een brieftekst ineens online. Je kúnt als tekstschrijver een factuur sturen (of je dat moet willen is een andere vraag).

Handiger is, om dit soort situaties te voorkómen: geef duidelijk aan dat er sprake is van auteursrecht en dus éénmalig gebruik. Geef daarbij de gelegenheid om de tekst ‘af te kopen’ of alvast voor herhalingen te betalen.

Stevige eind- of hoofdredactie en rechten

Bij hoofd- en eindredactie is de tekst nog steeds van de oorspronkelijk auteur. De eindredacteur kan wel zijn/haar naam toevoegen. Ik merk als eind- of hoofdredacteur regelmatig dat ik héle stukken moet bijwerken, omdat het gewoon niet klopt (bij elkaar ge-googled is) en er geen tijd meer is om het stuk naar de auteur terug te sturen met correcties en verzoeken.

Dan kan ik dus mijn naam toevoegen en krijg je eerste auteur/Diana den Held . (Ik moet bekennen dat ik zelf ook lange tijd niet van deze regel op de hoogte was en achteraf weleens onterecht de naam van een auteur heb verwijderd.).

Illegaal gebruik van teksten door huis-tuin-en-keuken-bloggers

Hoewel de regels niet verschillen voor piraterij door consumenten of organisaties, wordt het plaatsen van teksten op niet-commerciële consumentensites meestal oogluikend toegestaan. Veel schrijvers vinden het al goed als er gewoon om toestemming wordt gevraagd en er een naam en url bij staat.

Ongevraagd gebruiken kan tot een boze auteur en factuur leiden. Jammer, want meestal zijn schrijvers (en in mijn persoonlijke ervaring ook de meeste professionele fotografen) snel bereid om je een handje te helpen. Als je ‘t maar vraagt.

Illegaal gebruik van teksten door commerciële websites

Een site die financieel wijzer wordt van het illegaal plaatsen van teksten, wordt hard aangepakt. De ondernemer wordt verondersteld op de hoogte te zijn van auteursrechten (meestal hebben ze zelfs een copyright-teken op hun site gezet).

Een strenge schrijver vraagt (zie boven) minimaal 3x het honorarium voor de plaatsing  + direct verwijderen van de tekst. Betaling dient te gebeuren binnen een door de schrijver aangegeven periode, meestal 8 dagen. Als je pech hebt stapt de auteur gelijk naar de rechtbank.

Er zijn veel voorbeelden van succesvolle rechtzaken. En niet bij de minste sites: bij zaken over hergebruik van het werk van freelancers gingen o.a. de Volkskrant, NRC, New York Times en le Figaro enige jaren geleden al voor de bijl. Zij weten intussen al járen beter. 

Meer lezen over auteursrechten:

• Gebruik de links hier: http://del.icio.us/gevleugeld/auteursrecht

Notitie: ik ben geen jurist en heb ook nooit een rechtzaak over mijn teksten hoeven voeren. Ontleen dus ook geen rechten aan deze tekst, het is een indicatie.